NAUKAY karon ang kapupud-an sa pagkahibalo sa katawhan nga ang liso sa kasla nga nailhan nilang makahilo usa diay sa kahinguhaan og lana nga mahimong alternatibong panubil alang sa mga sakyanan ug uban pang migamit og diesel kun krudo. Gitaho sa Philippine National Oil Company-Energy Development Corporation (PNOC-EDC) nga ang 37 porsentong sulod nga lana sa liso sa jatropha curcas kun kasla sa Kabisay-an nga makuha human sa seed drying process mahimong panghulip alang sa krudo.

Kining jatropha curcas nga nailhan usab sa ngalang tubatuba o tubang-bakod sa ubang mga dapit sa nasod, gipananom na sa daghang mga nasod sa Aprika, Katimogang Sidlakang Asya diin nahisakop ang Pilipinas ug sa India. Ang liso niini nahibaw-ang makaprodyus og vegetable oil nga mahimong irepinado ngadto sa biodiesel. Segun sa panukiduki sa PNOC, ang tulo ka kilo sa liso sa kasla mahimong makaprodyus og usa ka litro sa biodiesel nga mahimong isagol sa krudo ug mahimong itubil sa bisan unsang makinang de krudo nga wala nay modipikasyon.

Tungod sa nakitang dala nga kaayohan sa kasla, giawhag karon sa gobyerno pinangunahan sa presidente ang pagpakatap sa pagpananom og kasla. Gani, agig tubag sa panawagan sa presidente, nagpagawas nag P500 milyon ang Philippine National Oil Co. alang sa pagpananom og kasla, isip kabahin sa programa sa gobyerno sa pag-ugmad sa alternatibong tinubdan sa enerhiya taliwala sa padayong pagsaka sa bili sa inangkat nga lana.

Kining maong proyekto makatabang sa gobyerno sa pag-ila sa panginahanglang agrikultural kabahin sa matang sa kasla nga mohaom sa kondisyon sa nasod, makapalapad sa kaugmaran sa kabaryohan pinaagi sa paghatag og kapanginabuhian sa rural nga komunidad, makakunhod sa polyusyon sa hangin ug motabang sa pag-ugmad nga matikad ug mahimong produktibo ang napasagdang luna sa yuta.

Usa ka maayong lakang ang pagpromot karon sa pagpananom og kasla isip alternatibong lughason alang sa produksiyon sa biodiesel, nga inisyal nga gidominar sa coco methyl ester kun CME. Ang pagpangita ugod og alternatibong tinubdan sa biodiesel usa ka kritikal nga desisyon. Tungod kay sama sa tubo ug lubi, kini gigamit man usab sa laing mga tumong ilabi na diha sa pagkaon. Ug niining puntoha, ang jatropha maoy haom tungod kay dili kini mahimong ikonsumo sa tawo mao nga eksklusibo lang alang sa produksiyon sa biodiesel.

Ang nakaayo niining maong tanom kay wa magkinahanglan og tabunok nga yuta aron makatubo unya moani pa gyog dako dili sama sa soybean ug palm oil. Mahimo man god kining patuboon sa yuta nga dili na matamnan og mga prutas, lagutmon, utanon ug uban pang makaon. Ug usab dili kini makaperwisyo sa mga nag-unang tanom nga pagkaon sa nagakaugmad nga mga nasod sama sa Pilipinas.

Sa mga nakasinati na niining kasla, makaingon sila nga lig-on nga kahoy kining kasla. Gani, tradisyonal man kining gigamit sa kaprobinsiyahan isip labat o kabahin sa labat sa luna o sa balay. Paspas kining motubo nga mamunga og makaani sa liso niini human sa usa ka tuig nga pagtanom ug mahimong mabuhi 30-50 ka tuig. Ang liso niini mahimong anihon 2-3 ka higayon sa usa ka tuig. Diyotay lang ang gasto niini sa pagtanom ug sa pagmentinar mao nga usa kini ka ideyal nga tanom alang sa kabos nga mga mag-uuma ug mga kooperatiba sa hilit nga kabarangayan.

Mahimong ang pagpananom og kasla maoy sulbad sa pagpaberde sa yuta nga naupaw na sa mga kahoy. Gani, mahimo man kining itanom sal-ang o sa palibot sa mga lawaan ug sa komersiyal nga mga tanom nga prutas sama sa mangga.

Usa ka maayong kapanginabuhian ang pagpananom og kasla tungod sa potensiyal nga dako ang kitaon sa mga nanagtanom niini. Ug sa dinagkong pagpananom sa kasla, moabot ang panahon nga manuyhakaw ang atong kaugalingong oil sheiks ug manaog gikan sa bukid dili gikan sa disyerto. Kon dili man ugaling kita makakuha og lana gikan sa ilawom sa yuta, mahimo man usab kitang makakuha pinaagi sa pagpananom og kasla sa kayutaan nga napasagdan.

Matod ni Kongresista Miguel Zubiri nga kon ang 200,000 ka ektarya sa napasagdang yuta matamnan, mokita kinig P40 ka bilyon, katugbang sa usa sa napulo ka bahin sa tinuig nga bayad sa inangkat nga lana sa nasod. Kini dili ikatingala kay ang 1,000 ka kilo nga liso sa kasla makaprodyus man og 300 ka litro sa biodiesel, nga kon ikabaligya sa diskuwentong presyo sa tag P30 matag litro, makapanaguto gyod ta kay mahimo diayng mokitag kuwarta sa pagpananom og kasla.

Apan dunay mga doktor nga nagpasidaan sa pagpananom og kasla ilabi na si Dr. Carmina Leoncio. Kay matod pa niya, makahilo ang kasla. Ang tanang bahin niining maong tanom makahilo diin anaa sa liso ang taas nga konsentrasyon sa kalangkobang makahilo. Kay bisan gani kuno ang kanding dili gayod mosulay pagkaon sa liso niini tungod kay ilang natimahoan nga kini makahilo.

Dili nato mabasol ang mga mialkontra sa pagpananom og kasla kay kini ang komun nga hinungdan sa pagkahilo sa kabataan tungod ka ang bata dali nga maatrak sa liso niini nga pormag mani. Gipamatud-an kini ni Irma Makalinao, MD, sa gipahigayon niyang panukiduki nga nagpakita nga ang kasla usa sa nag-unang hinungdan sa mga reperal sa pagkahilo sa UP-PGH Poison Control Unit ug sa National Poison Control and Information Service sa kabataan sa miaging dekada.

Hinuon, kining gikahadlokang kadaot nga mahimong idulot sa pagpananom og kasla gamay ra kon itandi sa ekonomikanhong benepisyo nga idulot niini ngadto sa mga nagtikad nga kabos nga mga mag-uuma ug sa nasod mismo. Gikinahanglan lang ang pag-amping aron malikayan ang mga kaso sa aksidenteng pagkahilo pinaagi sa maong tanom.

PIPILA na ka dekada ang milabay nga ang nasod nagapos sa paggamit og lana sa pagpadagan sa mga planta sa elektrisidad nga magsuplay og kuryente sa kabalayan ug negosyo ilabi na sa kabaryohan sa kapupud-an. Apan karon nakaamgo na ang mga Pilipino sa padayong pagsalig sa pag-angkat og fossil fuels sama sa krudo nga ang bili matag baril sa merkado sa kalibotan padayong nagasaka halos matag semana. Busa, gipakaylap karon sa gobyerno ang pagpahimulos sa alternatibong kahinguhaan sa kuryente usa na niini ang solar power kun enerhiya gikan sa Adlaw.

Pipila na ka dekada ang nanglabay nga gigamit kini nga tinubdan sa kuryente sa pagpasiga sa mga suga sa parola diha sa mga pantalan. Apan karon gipahimuslan na sa kabalayan ilabi na sa hilit nga dapit nga walay suplay sa kuryente tungod kay wala maabot sa pribado ug kooperatibang ting-apud-apod og kuryente.

Aron makamugna og kuryente, gigamit ang photovoltaic cells kun PV cells aron ikonbertar ang kahayag gikan sa Adlaw ngadto sa elektrisidad. Ang PV nagpasabot og photo (light) ug voltaic (electricity). Una kining nadiskobrehan sa 18 ka siglo. Ug sukad nga naugmad kini sa Bell Laboratory sa 1950, nahimo kining nag-unang tinubdan sa elektrisidad sa mga satelayt ug ubang kahimanan sa kawanangan sama sa Hubble telescope apan karon miabot na sa kabalayan ug negosyo. Ang sistema sa PV usa ka makatagad nga alternatibo sa konbensiyonal nga tinubdan sa elektrisidad tungod kay kini hilom, dili makahugaw sa kalikopan, mapahimuslan ang tinubdan sa enerhiya nga abunda sa tanan ug dili na magbansay og tawo sa pagpaandar sa solar power.

Ang teknolohiya sa photovoltaic makamugna og kuryente kon ang kahayag sa Adlaw moigo na sa materyal nga sensitibo sa kahayag nga gitawag og solar cell nga komun nga ginama gikan sa silikon. Kon ang solar cell makadawat na og kahayag, moreak kini og magpagawas og elektrisidad. Kon ang grupo sa cells ikombenar ngadto sa PV module, ang elektrisidad nga mabuhian sa matag solar cell kolektahon ug makamugnag direktang kuryente sama sa komun nga baterya.

Ang teknolohiya sa solar power mikaylap na sa atong kapupud-an ilabi na sa hilit nga mga barangay. Kon makaadto ka sa Barangay Butong, nga nahimutang sa bukirang bahin sa lungsod sa Ronda, Cebu mahimong makaingon ka nga iwit sila sa mga teknolohiya sama sa cellphone apan kuydaw anaa sa ilang dapit namontar ang labing unang solar-powered prepaid water supply system sa kalibotan nga proyekto sa WorldWater (Phils.) ubos sa pagtambayayong sa mga lokal nga kagamhanan sa Barangay Butong ug sa lungsod sa Ronda.

Ang mga solar panel kun solar cells sa maong proyekto, gimontar ibabaw sa bungtod nga makamugna og 2,700 watts nga elektrikal nga enerhiya gikan sa enerhiya sa Adlaw aron mapaandar ang submersible pump, nga maghigop og 22 metro kubiko sa tubig matag adlaw gikan sa tinubdan sa tubig ilawom sa yuta padulong sa tangke nga mosulod og 54 metro kubiko sa tubig nga naghatag sa mga molupyo og 2.5 ka adlaw nga reserba sa tubig.

Kon makalahos ka sa Bohol, ngadto sa isla sa Cabilao sa lungsod sa Loon, makita nimo ang unang solar-powered computer laboratory/internet café dinhi sa Pilipinas. Ang laboratoryo sa kompyuter nga adunay unom ka bag-ong personal computer ug duha ka laser printer, bukas sa publiko ilabi sa mga magtutudlo ug magtutuon sa Cabilao National High School..

Kining maong proyekto sa Center for Industrial Technology and Enterprise (CITE) ug German Development Service nga adunay abag nga pundo gikan sa GTZ/Gate Germany ug sa lokal nga kagamhanan sa Loon, naghatag og kahigayonan sa mga lumulupyo sa isla sa Cabilao ilabi na sa kabataan nga makahibalo sa kompyuter o mga kurso sa kompyuter ug dili maulahi sa pagkuha og impormasyon ilabi na sa siyensiya ug teknolohiya.

Ang dapit walay iyang kaugalingong tinubdan sa kuryente. Apan ning maong proyekto, adunay na silay walay limit nga akses sa information technology nga migamit sa kahayag sa Adlaw aron makaandar ang mga kahimanan sa laboratoryo. Ang laboratoryo adunay ekipo nga gilangkob sa 28 ka solar panels sa tag 75 Wp matag usa. Gikan sa solar panel, ang kahayag moagi sa inverter ug mo-charge sa 24 ka battery lead aron makahatag og kuryente sa maong pasilidad.

Ug kon molatas ka sa yuta sa mga saad ngadto na sa hilit nga mga dapit nga buhing saksi sa giyera sa nagkabangi nga mga baroganan, makita mo usab didto ang solar power nga nagpadan-ag kabalayan, eskuylahan, barangay health center, barangay hall ug kadalanan, ug nagpaandar sa water pump alang sa irigasyon, incubators ug hatcheries alang sa aktibidad sa negosyo sa umahan ug vaccine refrigerator alang sa mga klinika sa kabarangayan.

Kini ang mga proyekto sa Solar Power Technology Support (SPOTS) inabagan sa Department of Land Reform nga gipundohan sa gobyerno sa Espanya, sa US Agency for International Development, sa Philippine National Oil Company (PNOC) ug uban pang mga grupo aron maugmad ang sosyal ug ekonomikanhong kondisyon sa mga kabos nga nanimuyo sa hilit nga mga lugar nga wala maabot sa kuryente sa dagkong mga kompanya ilabi na ang mga benepisyaryo sa reporma sa panguma.

Hinuon, sa Cagayan de Oro anaa na sila karoy solar photovoltaic power plant nga gipanag-iya sa Cagayan Electric Power and Light Company Inc. (CEPALCO) nga nahimutang sa Barangay Indahag, mga lima ka kilometro sa habagatang subungan gikan sa kasingkasing sa maong dakbayan. Ang 1-MWp photovoltaic (PV) plant usa ka pasilidad nga mokonbertar sa enerhiya sa kahayag sa Adlaw ngadto sa elektrisidad nga dili makahatag og polyusyon sa atmospera, yuta o kasubaan tungod kay wala kini magsalig sa pagsunog sa krudo. Tandi sa makita nato nga power plant nga gipaandar sa krudo, kini hilom ug walay mga maglihok nga parte sulod sa planta.

Ang 6,480 ka piraso sa poly-crystalline silicon PV modules sa maong planta nga gigrupo ngadto sa siyam ug nag-atubang sa habagatan gikonsiderar nga kinadak-ang grid-connected nga planta nga namontar sa nagakaugmad nga nasod. Ang planta nga nahimutang sa diamond-shaped nga ektarya gisugdan sa Agosto 2003 ug nagsugod ang operasyon sa miagi lang nga Hulyo sa miaging tuig, makamugna og mga 1,300,000 kilowatt hours sa elektrisidad matag tuig, igo nga makasuplay sa konsumo sa 770 ka panimalay.

Sa laing bahin usab, kon mahuman, ang proyektong SINAG 1 sa Puerto Princesa kini maoy mahimong kinadak-ang solar power project sa kalibotan. Ang 25,000 ka solar panel nga molukop sa 20 ka ektaryang luna sa yuta imontar aron makamugna og 6.67 megawatt nga kuryente nga makasuportar sa nagkadako nga panginahanglan sa kuryente sa siyudad.

Sa kasamtangan, ang labing dakong solar project dinhi sa nasod mao ang proyektong solar home system sa Philippine National Oil Company (PNOC). Sa milabayng duha ka tuig, naghatod na kinig kahayag sa 2,160 ka panimalay sa Luzon ilabi na sa Cordillera, sa Kabisay-an ug sa hilit nga mga dapit sa Mindanao. Sa 2007, target sa PNOC nga mahatagag kahayag ang 15,000 ka panimalay.

Ang hinlo nga elektrisidad gikan sa kahayag sa Adlaw nakabenepisyo sa hilit nga mga komunidad sa nasod sa daghang paagi sama sa pag-ugmad sa seguridad, pag-usbaw sa aktibidad sa sentro sa komunidad, pag-usbaw sa oportunidad sa panginabuhian pinaagi sa produktibong aplikasyon sa solar power ug nagpadako sa kita sa banay ug nagpausbaw sa kinabuhi sa tunga sa milyon nga mga Pilipino sa labing hilit nga mga dapit sa kapupud-an.

Ang paggamit og solar power maoy labing kubos nga gastos ug epektibo nga paagi sa pagsuplay og kuryente sa hilit nga mga lugar sa nasod. Ug sa paghunahuna nga sa tibuok tuig abunda ang atong nasod sa kahayag sa Adlaw, ang solar power maoy labing ideyal nga tinubdan sa elektrisidad.